Memorie 45: Mijn moeders spel

Moeder_1980_2

Mijn moeder had geen gemakkelijk leven. Dat was voor een deel te wijten aan de omstandigheden, voor een deel had ze het ook wel een beetje aan zichzelf te danken. Met die omstandigheden bedoel ik dan de geringe, vooral materiële, maar ook immateriële mogelijkheden die het leven als predikantsvrouw zonder rijke familie of schoonfamilie haar bood. Het was vaak afzien, het zien rond te komen met het geringe traktement van mijn vader, en zeker met een gezin met acht kinderen. Het was ook afzien ten opzichte van de verwachtingen waarmee ze was opgegroeid. Ze kwam niet uit een rijke familie, maar het gezin van haar ouders, begreep ik later, was niet-onbemiddeld, al straalde daar later weinig van af op mijn moeder. Als de jongste dochter was moeder het oogappeltje van haar vader en ze zal best een beetje verwend zijn geweest en zich een comfortabel leven als volwassene hebben voorgesteld, met het respect dat domineesvrouwen in die tijd verdienden.
Dat pakte dus anders uit. Mijn vader was gek op mijn moeder en al maakte ze het hem niet gemakkelijk, hij is dat ook altijd gebleven. Voor zover de middelen daartoe strekten verwende mijn vader haar van tijd tot tijd. Heel anders was de relatie tussen mijn vaders vader en mijn moeder. In de ogen van mijn opa kon mijn moeder weinig goed doen. Hij nam haar kwalijk dat ze niet had gestudeerd; in dat opzicht bleef ze voor opa altijd de mindere van de andere schoondochter die kennelijk nog wel een tijdje had doorgeleerd. Mijn moeder maakte haar HBS niet af, als ik het goed heb begrepen, omdat ze, voorbestemd om domineesvrouw te worden, meer was gediend met een goede opleiding voor het huishouden. Tot in lengte van jaren bleef opa haar dat nahouden; zo jong als ik was, voelde ik al dat hij haar een onterecht en zinloos verwijt maakte.
Maar één ding waardeerde opa in mijn moeder: haar pianospel. Hij zei het eens tegen mij, op zo’n manier dat ik duidelijk voelde dat het hem een beetje moeite kostte het toe te geven: op haar pianospel was weinig tot niets aan te merken. (Hij zelf had de naam dat hij op de piano leek orgel te spelen). Mijn ouders hadden elkaar leren kennen tijdens een vakantie waar de beide families elkaar ontmoetten in Boppard am Rhein. En mijn moeder had, ook volgens mijn vader zelf, daar zijn hart veroverd door voor hem piano te spelen. Als ik de verhalen goed heb onthouden speelde ze op het juiste moment Für Elise. Mijn vader sloot haar voorgoed in zijn hart.
Mijn moeders dierbaarste bezit was haar piano. In haar jonge moederjaren speelde ze er veel op: gewoon om haar vaardigheid aan het klavier te behouden, voor haar plezier, om ons een plezier te doen en bij feestelijke gelegenheden (waaronder de kerst- en paasvieringen in de huiselijke kring) om ons zingen te begeleiden. Later werd het minder. Moeder versomberde, zij kreeg de neiging over van alles en nog wat te mopperen en de plezierige dingen in het leven af te wijzen of zelfs te verzieken. Maar af en toe sprong er kennelijk ineens ergens een vonkje over en klaarde haar humeur op. Het waren de momenten waarop je moeder kon verleiden aan de piano te gaan zitten, het lopertje op de toetsen op te rollen en ons te vragen: wat willen jullie dat ik voor jullie speel?
Dan kon ze ineens als het ware het leven terugkrijgen. Op haar pianokruk leek ze op slag tien jaar jonger. Als de zon scheen, zat ze aan de piano in tegenlicht, haar haren goud omrand. Ze zei wel dat ze het spel niet meer zo goed beheerste, maar voor onze ongeoefende oren speelde ze de sterren van de hemel. Ineens twinkelden haar ogen, haar handen leken feilloos over de toetsen te dansen en het plezier in het pianospel spetterde bijna van haar gezicht af. Ze bevrijdde zichzelf op zulke momenten als het ware even uit de ketenen van haar zorgelijke leven.
Als ze mij vroeg wat ze voor me mocht spelen, dan was mijn antwoord altijd hetzelfde: The Harmonious Blacksmith van Georg Friedrich Händel. Een opgewekte melodie die mijn moeder de uitstraling gaf die ik zo graag bij haar zag: jong, joviaal, ontspannen, gelukkig met het leven van dat korte moment. Er zijn veel uitvoeringen van dat stuk te horen op internet. Op Youtube speelt Milo Graamans het op zo’n manier dat ik, als ik mijn ogen sluit, mijn moeder weer voor me zie spelen.
Later zei mijn moeder de piano vaarwel. Ze had een excuus, want de klankbodem was gebarsten en daarmee had de piano het grootste deel van zijn charme verloren. Het kwam mijn moeder, kreeg ik de indruk, ook wel goed uit: haar leven bestond meer en meer uit het benadrukken van wat ze in haar leven had gemist. Van haar prachtige pianospel, waar zelfs opa Coolsma geen kwaad woord over kon zeggen, restten ten slotte alleen de muziekboeken in een lade van een commode. En The Harmonious Blacksmith in een mij zeer dierbare hoek van mijn memorie.

Nawoord: zoals uit bovenstaande tekst blijkt, herinner ik me van mijn moeders latere leven vooral haar teleurstelling over dat wat haar naar haar mening niet of te weinig was gegeven. Maar ik wil er graag aan toevoegen dat ik ook positievere herinneringen aan haar heb, met name als zij logeerde in het gezin van mijn broer Sierk in Vianen, waar ze genoot van de gezelligheid en de warmte. Het was steeds een feest te zien hoe ze daar opbloeide en vrolijke kanten van het leven wist te hervinden.

12 gedachten over “Memorie 45: Mijn moeders spel”

    1. Mijn moeder was er helaas goed in de mooie dingen in het leven van een rouwrand te voorzien. Gelukkig dat zij in de laatste jaren van haar leven minder die behoefte leek te voelen. Maar toen woonde ik al lang niet meer bij haar. Mijn herinneringen worden vooral gevoed door de jaren dat ik onder de vleugels van mijn ouders woonde.

  1. Ha Constant,

    Ik heb het muziekje een paar keer beluisterd vandaag. Ik wist niet dat het van Handel was, maar ik herkende de melodie. Inderdaad een heel prettig muziekje, waar ik ook blij van word. fijn dat je zo de positieve kanten van je moeder kon belichten

    Liefs van Titia

  2. Constant, terwijl ik het laatste gedeelte las, en nu ik zit te schrijven luister ik naar de muziek.
    heel herkenbaar!
    ik herinner me ochtenden dat ik nog in bed lag, maar de stemming van moeder hoorde aan de muziek die ze zat te spelen…

  3. Ik heb met tranen in de ogen jouw verslag over moeders pianospel gelezen: ik zag de momenten voor me.
    Ook jouw opmerking over haar relatie met opa herkende ik zeer: moeder kon inderdaad geen goed doen in zijn ogen, hij liet dat ook duidelijk blijken!

    Bedankt dat je het op zo’n ontroerende maar ware toon hebt geschreven.

    Haar bezoek aan Vianen was inderdaad altijd een feest: de kinderen waren gek op haar. Als mijn dochter Cindy eens bij moeder in Sittard logeerde lagen ze in de logeerkamer waar de hoofdeinden aan elkaar grensden zodat ze elkaars hand ‘s nachts konden vasthouden.

  4. He lieve Constant, mooi verhaal, ook ik heb de muziek meteen opgezet om ernaar te luisteren!

    Ook bij mij speelt(de) vleugel en de muziek een grote rol in mijn positieve herinneringen aan mama (en papa) – sinterklaas was niet compleet zonder uitgebreide riedels en mama begeleidde mij ook feilloos als ik viool speelde … time flies!

    liefs uit Caldas (waar de piano vooral zwijgt, helaas …)

    1. Dank voor je reactie, Karolien. Ik zie je ouderlijk huis weer voor me, met de vleugel. En wie weet, is dit weer eens een stimulans om de klep van de toetsen te lichten? Abraço, para todos.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.